۱ -  بيماري تب راجعه

 تعريف: بيماري عفوني است كه عامل بيماري در داخل خون انسان تكثير مي يابد .

همه گيري : دركشور ايران انتقال بيماري در استانهاي اردبيل  ، همدان ، زنجان و قزوين شايع ميباشد . و در استان اردبيل مناطق شايع انتقال تب راجعه  در شهرستانهاي خلخال ، كوثر ، اردبيل و نير مي باشد .

عامل بيماري: از دسته اسپيروكتها و فنري شكل بنام بورليا ميباشد .

ناقل و راه انتقال بيماري: بيماري تب راجعه  از طريق گزش كنه هاي نرم آلوده از فرد بيمار به فرد سالم انتقال مي يابد . اين بيماري مستقيما از انسان به انسان سرايت نميكند .

علائم بيماري: علائم بيماري معمولا يك هفته  پس از گزش كنه هاي نرم ظاهر مي شود كه مهمترين علائم تب و لرز هاي نامنظم و عود كننده و دردهاي عضلاني ميباشد .

تشخيص بيماري: ساده ترين روش تشخيص بيماري تهيه لام خوني ( 3 قطره از انگشت فرد مشكوك ) و آزمايش آن در مدت زمان نيم ساعت .

راههاي كنترلي و پيشگيري : 1 -  آموزش در خصوص علائم و راه انتقال و راههاي پيشگيري 2 -  كشف سريع بيماران و درمان كامل آنها 3 -  حافظت فردي جهت جلوگيري از گزش كنه از طريق پوشيدن لباسهاي بلند در تماس با دامها 4 -  نظافت منزل و بنا نمودن اماكن طبق اصول بهداشتي و بكاربردن مصالح ساختماني مناسب بمنظور بهسازي درزها و شكافهاي كه پناهگاه مناسب كنه ها مي باشند . 5 - در مورد كنه هاي كه در محل نگهداري حيوانات اهلي فعاليت دارند ، جداسازي منازل مسكوني از آغل و محل نگهداري حيوانات و رعايت موازين بهداشتي در ساختمان و اصطبل ها بسيار مفيد است . 6 - مراجعه به مركز بهداشتي درماني و خانه هاي بهداشت در صورت داشتن تب و لرز جهت تشخيص سريع و درمان بيماري

درمان : بيماري تب راجعه  قابل درمان است . درمان بيماري در مراكز بهداشتي و درماني صورت ميگيرد .

۲ -  بيماري مالاريا

 تعريف : مالاريا بيماري عفوني و انگلي است كه انگل كبد و گلبولهاي قرمز خون انسان را گرفتار ميكند .

همه گيري : دركشور ايران انتقال بيماري در استانهاي هرمزگان ، سيستان و بلوچستان ، بوشهر و كرمان شايع است . و در استان اردبيل منطقه شايع انتقال مالاريا در پارس آباد مغان مي باشد .

عامل بيماري : از انگلهاي تك سلولي و ميكروسكوپي بنام پلاسموديوم ميباشد .

ناقل و راه انتقال بيماري : بيماري مالاريا از طريق گزش پشه مالاريا ( آنوفل ) از فرد بيمار به فرد سالم انتقال مي يابد . اين بيماري مستقيما از انسان به انسان سرايت نميكند .

علائم بيماري : علائم بيماري معمولا دو هفته پس از گزش پشه مالاريا ظاهر مي شود كه مهمترين علائم تب و لرز ، سردرد و عرق ميباشد .

تشخيص بيماري : ساده ترين روش تشخيص بيماري تهيه لام خوني ( 3 قطره از انگشت فرد مشكوك ) و آزمايش آن در مدت زمان نيم ساعت .

راههاي كنترلي و پيشگيري : 1 -  آموزش در خصوص علائم و راه انتقال و راههاي پيشگيري 2 -  كشف سريع بيماران و درمان كامل آنها 3 -  حافظت فردي جهت جلوگيري از گزش پشه از طريق نصب توري مناسب به درب و پنجره ، استفاده از پشه بند در مناطق شايع بيماري و  استفاده از حشره كشهاي خانگي قبل از خواب 4 -  مبارزه با پشه مالاريا بصورت سمپاشي ابقايي داخل اماكن در مناطق شايع و پركردن بركه ها و گودالها يا خشكاندن آبهاي راكد

 5 - مراجعه به مركز بهداشتي درماني و خانه هاي بهداشت در صورت داشتن تب و لرز جهت تشخيص سريع و درمان بيماري

درمان : بيماري مالاريا قابل درمان است . درمان بيماري در مراكز بهداشتي و خانه هاي بهداشت بصورت رايگان صورت ميگيرد .

۳ -  بيماري تب مالت

 تعريف : يكي از بيماري عفوني قابل انتقال بين انسان و حيوان است كه با نامهاي ديگر نظير تب مواج ، تب ديوانه و تب مديترانه اي نيز ناميده ميشود .

همه گيري : دركشور ايران انتقال بيماري در سراسر كشور صورت مي گيرد .

عامل بيماري : ميكروبي بنام بروسلا ميباشد كه داراي انواع گوسفندي ، گاوي ، خوكي و سگي است .

راههاي انتقال بيماري : انتقال بيماري به انسان از راههاي زير صورت ميگيرد :

1 -  مصرف شير خام و فراورده هاي لبني آلوده و غير پاستوريزه خصوصا پنير تازه ، خامه و سرشير غير پاستوريزه

2 -  تماس مستقيم با بافتهاي حيواني آلوده نظير خون ، ترشحات رحمي و ترشحات جنين سقط شده حيوانات

3 -  انتقال تنفسي از طريق ذرات موجودذ در هواي آغل و اصطبلهاي آلوده

از موارد بالا بند 1 مهمترين راه انتقال بيماري تب مالت بشمار ميرود .

علائم بيماري : علائم بيماري در انسان متنوع بوده و داراي چهره هاي گوناگون ميباشد . بيماران اغلب علائم تب مداوم يا نامنظم با دوره هاي متفاوت ، سردرد ، خستگي ، عرق فراوان ، بيحالي ، كاهش وزن ، درد مفاصل ، كمردرد و دردهاي شكمي دارند .

تشخيص بيماري : ساده ترين روش تشخيص بيماري آزمايش خون است .

راههاي كنترلي و پيشگيري :

1 -  آموزش در خصوص علائم و راه انتقال و راههاي پيشگيري

2 -  خودداري از مصرف مواد لبني مشكوك مانند شيرخام ، پنير تازه و خامه و سرشير غيرپاستوريزه .

3 -  استفاده از شير و فراورده هاي لبني به صورت پاستوريزه ( در صورت در دسترس نبودن شير پاستوريزه جوشاندن شير بمدت 10 تا 15 دقيقه )

4 – استفاده از ماسك ، دستكش ، كلاه و روپوش براي دامپزشكان ، دامداران و پرسنل كشتارگاهها .

درمان : بيماري مالاريا قابل درمان است . درمان بيماري توسط پزشك انجام ميگيرد .

۴ -  بيماري كالاآزار

 تعريف : بيماري انگلي مشترك بين انسان و حيوان مي باشد كه از طريق گزش پشه خاكي انسان به آن مبتلا ميشود  .

همه گيري : دركشور ايران انتقال بيماري در استانهاي فارس ، گلستان و اردبيل ( شهرهاي مشكين شهر ، گرمي ، بيله سوار ) شايع است .

عامل بيماري : از انگلهاي تك سلولي و ميكروسكوپي بنام ليشمانيا ميباشد .

ناقل و راه انتقال بيماري : بيماري كالاآزار از طريق گزش پشه خاكي ( فلبوتوم ) از فرد بيمار به فرد سالم انتقال مي يابد . اين بيماري مستقيما از انسان به انسان سرايت نميكند .

مخزن بيماري : سگ ، سگ سانان (روباه ، شغال ) و انسان

علائم بيماري : اين بيماري بيشتر در كودكان زير 5 سال ديده ميشود مهمترين علائم بيماري بزرگي شكم ( بدليل بزرگي طحال ) بيقراري ، درد شديد در ناحيه شكم ، تب نامنظم ، ورم صورت ، دستها و پاها و كاهش سيستم دفاعي بدن مي باشد . اگر تشخيص و درمان بموقع انجام نگيرد موجب مرگ بيمار مي شود .

 تشخيص بيماري : ساده ترين روش تشخيص بيماري تهيه لام خوني ( 3 قطره از انگشت فرد مشكوك ) در كاغذ مخصوص و آزمايش آن با آنتي ژن DAT

راههاي كنترلي و پيشگيري : 1 -  آموزش در خصوص علائم و راه انتقال و راههاي پيشگيري 2 -  كشف سريع بيماران و درمان كامل آنها جهت جلوگيري از مرگ بيمار 3 -  حافظت فردي جهت جلوگيري از گزش پشه از طريق نصب توري مناسب به درب و پنجره ، استفاده از پشه بند در مناطق شايع بيماري و  استفاده از حشره كشهاي خانگي قبل از خواب 4 -  مبارزه با پشه خاكي بصورت سمپاشي ابقايي داخل اماكن در مناطق شايع 5 -  اتلاف سگهاي ولگرد6  -  مبارزه با جوندگان با استفاده از روشهاي فيزيكي و سموم موش كش 7 -  جمع آوري و دفع صحيح زباله ها

 درمان : بيماري كالاآزار قابل درمان است . درمان بيماري در بيمارستانها ، مراكز بهداشتي و خانه هاي بهداشت بصورت رايگان صورت ميگيرد .

 ۵ - سياه زخم

 تعريف: بيماري سياه زخم كه آنتراكس و شاربن نيز ناميده ميشود يكي از بيماريهاي عفوني قابل انتقال بين انسان و حيوان ميباشد و انسان در اثر تماس با حيوانات آلوده يا فراورده هاي آنها مانند پشم ، مو ، پوست ، استخوان و همچنين از طريق استنشاق ذرات آلوده در كارخانجات پشم ريسي يا بدنبال انتشار عمدي اسپورها بوسيله بيوتروريستها و خوردن مواد آلوده ايجاد مي شود .

اهميت بهداشتي: اين بيماري نه فقط باعث مرگ و مير فراوان در دامها مي شود و زمينه را جهت وابستگي هاي اقتصادي و سياسي فراهم مي نمايد بلكه موجب مرگ ومير در انسان نيز مي گردد و علاوه بر اين موارد امروزه بعنوان يكي از جنگ افزارهاي بسيار قوي بيوتروريسم  مطرح است و توجه به آن در زمينه نحوه برخورد ، پيشگيري و درمان آن ضروري مي باشد .

شكلهاي باليني سياه زخم :

شكل جلدي : شايع ترين شكل باليني سياه زخم است و حدود 95% كل موارد بيماري را شامل مي شود . اين حالت به شكل يك ضايعه پوستي قهوه اي رنگ مشخص مي شود . ضايعه تكامل يافته بدون درد است.

شكل استنشاقي: اين شكل سياه زخم حدود 5% از كل بيماري را شامل ميشود . بعد از 3 – 1 روز علائم مرحله حاد از قبيل تب بالارونده ، تنگي نفس ايجاد شده كه در مدت 24 ساعت به مرگ منجر مي شود . ميزان مرگ و مير 100% بوده و معمولا درمان ناموفق است .

شكل گوارشي: شكل نادر سياه زخم است. علائم آن شامل تب ، تهوع ، استفراغ ، درد شكم ، اسهال خوني ، تغليظ خون و گاهي آسيت است و ميزان مرگ و مير در موارد درمان نشده 50% است .

تشخيص: تشخيص باسيل در ضايعات جلدي با رنگ آميزي گرم

راههاي پيشگيري:

واكسيناسيون دامها ، شناسايي و معدوم كردن دامهاي آلوده، جلوگيري از تماس با دامهاي آلوده ، پوشاندن ضايعات جلدي و پانسمان انها تا از آلودگي لباسها جلوگيري بعمل آيد .

۶ -  بيماري هاري

 تعريف : هاري بيماري ويروسي مشترك بين انسان و حيوان مي باشد  كه بسيار خطرناك و كشنده است و در صورتيكه يك انسان و يا حيوان به آن مبتلا شود صد در صد باعث مرگ او مي شود .  

همه گيري : خطر انتقال اين بيماري در تمام مناطق كشور وجود دارد

عامل انتقال بيماري ويروس ميباشد

راههاي انتقال بيماري : اصلي ترين راه انتقال بيماري هاري از طريق گاز گرفتن بوسيله حيوانات هار مي باشد از آنجايكه بيماري از طريق پوست داراي زخم و خراش و مخاطها نيز قابل انتقال است ، سگها و گربه هاي به ظاهر سالم كه به بيماري هاري مبتلا هستند ولي هنوز علائم بيماري در آنها ظاهر نشده است ، از طريق ليسيدن لب ، چشم و بيني كودكاني كه با آنها بازي ميكنند ميتوانند بيماري را به اين كودكان انتقال دهند .

علائم بيماري : از زمان ورود ويروس هاري به بدن يك فرد تا زمانيكه علائم بيماري ظاهر ميشود ممكن است 15 روز تا 3 ماه طول ميكشد .بعد از اين دوره علائم عمومي بيماري ظاهر شده و بدنبال آن علائم شديدتر بصورت تحريك پذيري ، بيقراري ، ترس از آب و ترس از نور ، افزايش ترشح بزاق و تشنج بروز كرده و سر انجام 4 تا 7 روز پس از شروع علائم بيمار فوت ميكند .

راههاي كنترلي و پيشگيري :

راه پيشگيري از ابتلا به بيماري هاري در حيوانات :

سگهاي كه بعنوان سگ خانگي در منزل نگهداري مي شوند با كمك دامپزشكي محل سكونت خود آنها را قلاده زده ، واكسينه نموده و از تردد آزادانه آنها در معابر عمومي جلوگيري گردد .سگهاي بدون صاحب و ولگرد بايد از بين برود

 راه پيشگيري از ابتلا به بيماري هاري در انسان :

در صورتيكه يك فرد مورد گزش حيوان مشكوك به هاري قرار گرفت چه كار بايد انجام دهد ؟

·  بلافاصله پس از گزش با آب و صابون لابلاي زخم را حداقل بمدت 10 - 5 دقيقه شستشو داده و در جريان آب روان قرار دهيد . با اين كار مقدار زيادي ويروس هاري از محل زخم خارج ميگردد .

·  از مواد ضد عفوني كننده در دسترس مانند بتادين در محل زخم استفاده كنيد .

· هرگز روي زخم را پانسمان نكنيد و سريعا به مركز بهداشت شهرستان ( بخش هاري ) جهت واكسيناسيون هاري مراجعه كنيد .

 درمان : بيماري هاري درمان ندارد . ابتلا به بيماري هاري = مرگ

تهيه كننده: مهندس داريوش امدادي

كارشناس ارشد و مسئول واحد مبارزه با بيماريهاي واگير دانشگاه علوم پزشكي اردبيل