اردشیر نصیری

نوت:

بو مجموعه‌نین حاضیرلانماسیندا اساس قایناق شخص خیرالنسا خانیمدیر.

آدی گئدن بیتگیلر خلخالین آلانکش کندیندن توپلانمیشدیر.

بو یازینی «ائل دیلی و ادبیاتی» درگیسینین 3-جو ساییندان آلیب، مختصر ائدیتدن سونرا بیر داها بورادا یاییلماسینی فایدالی گؤردوک.

منبع:ائل بیلیمی

«ائل بیلیمی رداکسییا هئیتی»

1-آت آلماسی at alması بیر نؤوع مئیوه‎دیر. دؤیرلر، ایسهال اوچون فایدالی‎دیر.

2-آت آلماسی (آت گؤتی) at alması کؤکونو قاینادارلار، بؤیرک و مثانه‎ده داشی اولسا اریدیب سالار.

3-آردیج ardıc بیر نؤوع آغاجدیر. دملرلر گؤز آغریسینا و سویو ایت دیرسه‎یینه خئییردیر.

4-آلبالی سایاغی albalı sayağı دملنر سانجییا خئییردیر.

5-اریک آغاجی‎نین کیتیرگه‎سی ərik ağacının kitirgəsi دیش آغریسینا خئییردیر.

6-امه کؤمه‎جی əmə köməci دویو ایله یئسن جانی یوموشالدار.

7- اوزرریک üzərrik اوزرلیک، توستوسو اعصاب اوچون خئییردیر.

8-اوشقون uşqun اوشقون قابیغی‎نین سویو قاش توکونه خئییردیر.

9-اووه‎لک üvələk بدنین کؤپون آلار. دری کؤپوشگه‎ینده و قاشیناندا دمله‎ییب ایچرلر.

10-اووه‎لک (آش تره‎سی) ده‎نین دمله‎ییب ایچرلر. تیتره‎مه‌یه درماندیر. قوْرخان آداما ایچیردرلر.

11-اییده آغاجی‎نین قابیغی iydə ağacının qabığı بدنده شیشن بیر عوضوون اوستونه باغلاسالار، ساغالدار.

12-بابانک babanək گولو سانجی، سینه آغریسی و بوغاز گلمه‎سینه خئییردیر.

13-باتبات کؤکو batbat kökü معیّن فورمالاردا حب کیمی قاییرارلار. دوغماق ایسته‎مه‎ین قادینلار قاباقدان شییاف کیمی مصرف ائدرلر. دوغمانین قاباغین آلار.

14-باغا سومویو bağa sümüyü توسباغا سومویونو دؤیرلر، آت یاراسینی ساغالدار. باد-ی فتق اوچون خئییرلیدیر.

15-بالدیرقان baldırqan ده‎نی ساریمساقلا قاینادارلار، ترله‎مه‎ین آدامی ترله‎در. قولونجا خئییردیر.

16-بئش بارماق beş barmaq بئش یارپاق دا دئییلر، بوتون یارالار اوچون خئییردیر.

17-بزه‎ریین یاغی bəzərəyin yağı عادت اولان قادینلارا خئییرلی‎دیر.

18-بنؤوشه گولو bənövşə gülü گؤز دامارلارینا خئییردیر. گوج‎لندیرر.

19-بوروق بوروق اوْتو buruq buruq otu بئل آغریسینا درماندیر. قاینادیب پارچا اوسته یاخارلار، بئله باغلارلار توختادار.

20-بوْغاناق boğanaq تیکانلی اوتدور تر چاغیندا یئییلسه اوره‎گی گوجلو ائدر.

21-بولاق اوْتو bulaq otu دوغان آروادلار بیر شئیدن ایرگنسه بیر یئری شیشسه خئییردیر.

22-بولاق اوْتو bulaq otu قره یاتاق‎لیغا و باشقا دردلره درماندیر.

23-بولوم bulum دؤرد پارچا اولور، ایچری‎سی دولو ده‎ن اولور. سویون بورونا سیخاسان سینه‎زیته خئییردیر.

24-بوْیاق اوْتو boyaq otu اونون کؤکو یومورتا ساریسی ایله بیرلیکده قول- قیچ سینیغینا خئییردیر.

25-بویما ده‎ره‎ن buyma dərən بوتون بدنده‎کی یئل‎لری آرادان آپارار. سانجییا خئییردیر.

26-بیله‎لیک biləlik کولدا اولار. یومورو- یومورو، خیردا- خیردا اولار. گؤبگی دوشنه خئییردیر.

27-پینتی گوه‎نی‎نین گولو pinti gəvəninin gülü تنگ نفس اوچون فایدالیدیر.

28-تانک اوْتو otu tank ایکی اوزون یارپاغی اولور. ایکی یارپاغینین آراسیندا بیر یومورو گولو اولور. اونو آش ایله یئیه‎رلر. یئمکدن دوشه‎نین مئیلی نی چوخالدار. ایشتاهانی آچار.

29-تره tərə قارینی تمیزلر. دردلری آرادان آپارار. سارالانا درماندیر.

30-تورشک turşək قانی تمیزلر. آغیز آغریسینا و بوغاز آغرییا و معده‎یه خئییردیر.

31-توکلوجه tüklücə معده‎ده اولان قارا سویو چؤله تؤکر. سانجی اوچون خئییرلیدیر.

32-جعفری cə`fəri قانی چوخالدار. قوخو و ایی‎لری آرادان آپارار.

33-جیرجیر گوه‎ن گولو cırcır gəvən gülü ده‎ملرلر سانجی اوچون خئییرلیدیر.

34-چؤل بزه‎ره‎گی çöl bəzərəgi معده یئلی، ییغاریئنی آرادان آپارار.

35-چیله‌داغ (چیله‌داق) çilədağ قویروق یاغییلا بیرگه دؤیوب، ایری بیتن سینیق سومویون سیندیغی یئره باغلارلار. دویونو اریدر.

36-ختمی گولو xətmi gülü بدنی چیرکلردن تمیزلر. سویوق دیمه‎ده سینه‎نی یوموشالدار.

37-خشه اوْتو xəşə otu حئیوانی کؤکلدر.

38-داش گولو daş gülü داشدا بیتر. قاینادارلار ایچرلر، بئل دیسکی خسته‎لییینه خئییردیر.

39-داغ خاشخاشی dağ xaşxaşı بوزمه قابی اولور. ایچینده نارین ده‎نلری اولور. قابینی دؤیرلر شکرله و سودله قاریشدیریب کؤرپه اوشاغا وئررلر. اوشاغی ساغلام ائدر واختیندا یاتار.

40-داغ نانه‎سی dağ nanəsi ده‎ملرلر معده‎نین کؤپونو آلار.

41-دامارجا damarca اوزون و ده‎نلی اولور. دملرلر اورک آغریسینا و یارایا خئییرلی اولور.

42-زنجفیر zəncəfir زنجفیل، تزه اولان اوشاغین یانین چیرتارلار زنجفیر قویارلار. قره قان گلر داها باواسیر توتماز. بؤیوکلر گرک اؤزلری ایشییه قابا سونرا ایچینده اوتورا، دوزه‎لر.

43-زیره کوپ zirə küp قارین آغریسی اوچون فایدالیدیر. بوروندان قان آچیلسا قورودار.

44-زیرینج zirinc یاغلی خؤرک یئسه‎ن، زیرینج یئسه‎ن راحاتلیق گتیرر.

45-سوپورگه süpürgə قوربان آییندا آجارلی‎سین زیگیله چکرلر یاخشی ائدر و یاندیراسان حئیوان امجگی گلسه قایتارار.

46-سوتدوین sütdüyən بیر اوتدور یارایا خئییردیر.

47-سودا بجریلن نانه bəcərilən nanə suda قولونج و آیریلار اوچون خئییرلیدیر.

48-سوْمورقان somurqan اوجا، نارین و توکلو اولور. آغ و ساری رنگده گوللری اولور. ایچلرینده شیرین سو اولور. اورگی گوجلو ائدر.

49-سؤیود یارپاغی söyüd yarpağı اوشاق حصبه‎سینه خئییردیر. اوشاغی سؤیود یارپاغیندا یاتیردارلار.

50-سهلاب اوْتو səhlab otu کؤکونو دؤیوب یئسن اؤسگورمه باشقا دردلره خئییردیر.

51-سییری قویروغو گولو siyri quyruğyu gülü قورودوب ده‎ملرلر.یوز درده درماندیر.

52-شاه بیزک şahbizək و یا بالا دون (baladon) قارین آغریسینا، قولونج و دالاق و قره اؤسگوره‎گه درماندیر.

53-شاه تره şah tərə قانی تمیزلر. دالاغی ایشه سالار. بدن آغیرلاشاندا خئییردیر. معده‎نی توختادار.

54-شاه تره‎سی şah tərəsi ده‎ملرلر. خینا ایله باشا یاخارلار. ده‎رینی و توکو یاخشی ساخلار. معده‎یه سو دوشسه توْختادار.

55-شووه‎ره‎ن şüvərən قیزدیرمانی آلار، عصبلری توختادار، یوموشاقلیقدیر.

56-شیرین بیان şirin bəyan معده آغریسینا و معده یاراسینا خئییردیر. قولونج آغریسینا درماندیر.

57-شیرین گیله şirin gilə سوتونو ساققیز ائدرلر. دیشلره خئییردیر.

58-قاپاقلیجا qapaqlıca ایسلادیب ایچرلر. باغیرساقلاری یوموشالدار.

59-قارا بزه‎رک qara bəzərək آریق اوْلانلارا خئییردیر. و سس توتولمایا و بوْغاز قوروماسینا درماندیر.

60-قارنی یاریق qarnı yarıq کسیله‎ن یارا یئرینه سویونو وورسان قانی قورودار، ساغالدار.

61-قاز آیاغی qaz ayağı ایشتاها آچاندیر. قانی تمیزلر. بؤیرکلری تمیزلر.

62-قره آغاج قابیغی qərə ağac qabığı قاینادیب سویو ایله خمیر ائله‎سن چیبان و یارا اوسته قوْیسان چیرکی آلار.

63-قره شنگی qərə şəngi قاینادارلار. ده‎مروْو، گون یانیغینا، کئچل‎لیگه و توک تؤکولمه‎یه خئییردیر. عادت اوْلان خانیملارا خئییردیر.

64-قره گوَ‎ن کیتیرگه‎سی qərə gəvən kitirgəsi ایلیکلری گوجلندیره‎ر. اوره‌گین بندینی یوْغونلادار.

65-قره گیله qərə gilə مئیوه‌سی قانی تمیزلر. آغاجی اوزون اولار.

66-قشنگی qəşəngi چیرکلری آرادان آپارماق اوچون خئییرلیدیر. قاینادیب سویونو ایچرلر. بدنین ایچ قوخولارین آپارار.

67-قمیش qəmiş مال حئیوانین بدنینده چیرک اولسا تمیزلر.

68-قوش اوزومو quş üzümü کورک آغریسی اوچون خئییرلیدیر. قانی تمیزلر.

69-قوش اپبگی quş əpbəyi قارقادیلی، دوگو ایله پیشیریله خسته‎لره فایدالی اولار.

70-قوش قوْنماز quş qonmaz بیر تیکانلی اوتدور. یاندیریب کولونو یانیق یارایا قویارلار، ساغالدار.

71-قویماق quymaq یاغلا اونو قاتیب پیشیرَرلر. سوزه‎نکلی آداملارا خئییردیر.

72-قیلینج اوْتو qılınc otu قاتیقلا قاینادارلار باواسیله خئییردیر. حئیوان یاراسینا قورد دوشسه درمان ائدر.

73-کاسنی (گؤی چیرتیق) kasni (göy çırtıq) قیزدیرمایا خئییردیر. قانی تمیزلر. بؤیره‎ک و دالاق اوچوندور.

74-کاسیب نوْخودو kasıb noxudu دالاق، روماتیسم و بؤیره‎ک داشلارینا و قان آزلیغینا و ورم اوچون درماندیر. بؤیره‎ک و مثنه اوچون درماندیر.

75-کندیر گوه‌نینین کؤکو gəvəninin kökü kəndir اوْنون بیر ایل قاباقدان دریلمیشی‎نی و بیر ایل قازیلان سوپورگه اوتو و سوغان قابیغینی قاینادیب سویونو دوغمایان قادینلارا وئره‎سن خئییردیر.

76-کهلیک اوْتو kəhlik otu ده‎ملرلر. سویوق دیمه‎نی و ایچ زیگیل‎لرینی آرادان آپارار.

77-گاوی گول زبان gavi gül zəban قانی دورولدار. اوجالیغی اون سانتدیر. باشدا اوچ گولو اولور. سودا ده‎ملرلر.

78-گزنه gəznə نارین تیکان اوت پلوولا یئیه‎رلر. معده‎یه و اورگه خئییردیر.

79-گؤبه‎لک göbələk معده آغرییاندا توختادار.

80-گؤی آتین سوتو atın sütü göy لالابند اوتو و ساری گول کی، گیلدیک تیکانی کیمی اولور و ایلان قابیغینی بو سوتده قایناسا ایت ساراطانینا خئییردیر. اونو آرادان آپارار.

81-گونه باخان اوْتو günə baxan otu ائنلی یارپاقلاری اولار آشلا پیشه اوره‎ک آغریسینا و یارایا خئییردیر.

82-گوه‎ن کیتیرگه‎سی gəvən kitirgəsi یومورتا ساریسی ایله بیرگه باش توکونه و باش دریسینه خئییردیر.

83-گؤیرچین قانادی göyərçin qanadı سویون توتارلار. تره‎یه اوخشار اوتدور. گؤزه قان دولاندا گؤز پرده‎سینه خئییردیر.

84-گیرده‎کان یارپاغی girdəkan yarpağı قاینادیب باشی یویارلارتوکون تؤکولمه‎سینین قاباغین آلار. توکون بیتمه‎سینه خئییردیر.

85-گیلدیک gildik کته‎للی (قابیقلی) گولو اولار ایچینده ایری ده‎نلی ده‎ملرلر اورکده لکه‎لره خئییردیر. ده‎نی ایله یئییلر. معده‎یه درماندیر.

86-لالا بند lala bənd داغدا بیتر. گولونو ده‎ملرلر. آغیز قوخوسونا درماندیر. آغزی سولاندیرار، قورویان آغزی سولاندیرار.

87-منی یاددان چیخارتما məni yaddan çıxartma و یا گاو زبان، دالاق و بؤیره‎ک داشی اوچون، بوغاز آغرییا خئییردیر.

88-میرام نوْخودو miram noxudu ده‎نین قاینادارلار، اوره ک آغریسینا خئییرلیدیر.

89-میسیم آغاجینین قابیغئ و یارپاغی misim  قاینادیب ایچرلر. بؤیره‎گه درماندیر.

90-نعنا nə`na نانه، معده اوچون خئییرلیدیر.

91-نوْوروز گولو novruz gülü ده‎ملرلر. سوت امَر اوشاق قوساندا ایچیردَرلر، خئییرلی اولار.

92-هوْو یارپاغی yarpağı hov اونون ده‎نینی کره ایله قاتیب یئیه‎رلر. ننه کالاسیندان اوشاقدا قورد اولسا دفع ائله‎ر. یارانی ساغالدار و چیرکی آرادان آپارار.

93-هوه جووه cüvə həvə چمن اوتونا اوخشار. یئر کؤکو زوغونا اوخشار. زوغو اولار. سودا قالسا قان کیمی اولار. آغیر یارالارا وورسان قانینی قورودار.

94-یارپوز yarpuz یارپیز، ده‎ملرلر. سویوق دیمه اوچون و بوتون چیرکلر اوچون خئییرلیدیر.

95-ائرکئک چارشودون ده‎نی erkek çarşudun dəni دمله‎ییب ایچرلر. بدن گیزیلتی‎سینه و اعصابا خئییردیر.

96-یئمیشان گولو yemişan gülü ده مله‎نر، بوتون سانجیلارا خئییردیر. مئیوه‎سی قارا سویو چؤله تؤکر.

97-یوْل اوْتو yol otu یولون آلت و اوستونده بیتیر. پیلووا قاتارلار. معده یاراسینا و بدن کسیگینه خئییردیر.

98-یوْنجا گولو yonca gülü پیچاق کسسه، دؤیوب اوستونه قویارلار. یارانین قانین قورودار.